menusearch
mehnavaz.com

معرفی جاذبه های گردشگری - سه

« گردشگری ، عامل شکوفایی اقتصاد ملی »
صفحه اصلی
مکان ها » جاذبه های گردشگری »
استان
شهر
گردشگری طبیعت
گردشگری تاریخی
گردشگری مذهبی
گردشگری ورزشی
گردشگری شهری
گردشگری روستایی
گردشگری فرهنگی ، هنری
خرید
خدمات شهری
مناسب برای گروه های
ویژگی مکان
خصوصیات و کاربری
دوره تاریخی
امکانات
مناسب تفریحات ورزشی
زمان
هزینه
ناحیه
کجا برم ؟
انتخاب های شما
کوه دو برادران کوه دو برادران
قم - استان قم
کوه دو برادران یکی از ارتفاعات استان قم است که در مشرق شهر قم پشت مسجد جمکران و در نزدیکی کوه خضر قرار دارد .
این کوه در واقع از دو کوه هم شکل و هم ارتفاع که به یکدیگر متصل می‌باشند ، تشکیل یافته و به همین دلیل به «کوه دو برادران» معروف شده است .همچنین این کوه با نام کوه نیایش نیز خوانده می‌شود .
این کوه در ضلع جنوب شرقی شهر مقدس قم و سمت قبله قرار دارد ، و در واقع نزدیکترین کوه به مسجد مقدس جمکران است که چشم انداز زیبائی در برابر دیدگان مشتاقان مسجد حضرت مهدی(عج) ایجاد کرده است .
از نکات جالب توجه در خصوص کوه دو برادران این است که وقتی عکس کوه را به اندازه 90 درجه بچرخانیم ، به شکل صورت انسان درمی‌آید .
منظره ی زیبای کوه های سمت راست جاده اولین چشم اندازی است که پس از مسجد در دید هر عابری خودنمائی می کند . پدیده ای طبیعی ، پرشکوه با قامتی برافراشته چهره ی زیبای انسانی که در حالتی عارفانه وبا آرامشی خاص روی به آسمان کرده ، تندیس شگفتی که طبیعت بر کوهی در سمت قبله ی جمکران پرداخته است ، و تصویر پرشکوهی که تنها در نقطه ای که مسجد بنا شده اینچنین واضح قابل مشاهده است .
اين مکان افزون بر نزديکي به جمکران داراي جاذبه مناسبي براي ورزش است که در روزهاي تعطيل پذيراي کوهنوردان است .
این کوه اگرچه کم‌ارتفاع می‌باشد اما دارای صخره‌ها و پرتگاه‌های خطرناکی است (ضلع جنوبی آن یکی از بلندترین پرتگاه‌های دنیاست) به همین جهت صعود به آن نیازمند در اختیار داشتن تجربه و تجهیزات کافی است . عدم آشنایی کامل کوهنوردان با منطقه و حادثه‌خیز بودن کوه دوبرادران با پرتگاه‌های زیاد تاکنون حوادث تلخ بسیاری به خود دیده است .
منبع : seeiran.ir - qomseir.blogfa.com - qomefarda.ir
5420
مسجد اعظم قم مسجد اعظم قم
قم - استان قم
مسجد اعظم معروف به مسجد آیت الله بروجردی در جبهه غربى آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) به سعى و اهتمام آيت‌‌ الله بروجردى در سال ۱۳۷۴ هجرى قمرى توسط استاد «حسين بن محمد معمار» معروف به «لرزاده» بنا گرديد . مرقد آيت الله بروجردي در همين مکان قرار دارد .
ساخت این مسجد عظیم 7 سال به طول انجامید و 8 میلیون تومان به پول آن زمان هزینه برداشت .
اين مسجد که به دليل عظمت و بزرگي ، مسجد اعظم نام گرفته از جمله مساجد سه ايواني است . اين مسجد عظيم مشتمل بر يک مقصوره وسيع ، گنبد مرتفع ، ايوان معظم ، دو گوشوار، چهل ستون ، کتابخانه جامع و ساير بيوتات است . در بناي اين مسجد تلفيقي از سبک قديم با اسلوب ساختماني جديد به کار رفته و مقصوره و گنبد و گلدسته ها به سبک باستاني و سبک کنوني ، ولي چهل ستون ها با نقشه روز بنا شده است .
مقصوره اين مسجد که از نظر وسعت و زينت در عالم اسلام کم نظير و حتي بي نظير است ، تمامي آراسته به کاشي کاري معرق بالاي ازاره مرمري است .
معمار مسجد براي استحکام گنبد ، استخوان بندي و اسکلت آن را با مفتول به پاداشت و در سربند مفاصل آن با اکسيژن جوشکاري به عمل آورد و سپس از هرطرف ، اين اسکلت فلزي را با آجر پوشاند. به اين ترتيب طرفين آن از داخل و خارج ، جداري به قطر چهارده آجر، هر طرف هفت رديف با ملاتي که متشکل از سيمان، آهک و ماسه بود، پوشيده شد. ازاين رو عمر اين مسجد را تا هزار سال پيش بيني نموده اند .
شبستانِ گنبددارِ مسجد که سراسر مزين به کاشي هاي معرق است ، در ضلع جنوبي صحن قرار دارد و از طريق مسيرهاي جانبي به دو شبستان ستون دار شرق و غرب مرتبط است .
مجموعه مسجد اعظم از سمت شرق با مسجد بالاسر و صحن عتيق حرم حضرت معصومه (س) و از غرب به خيابان ساحلي رودخانه و از جنوب به خيابان موزه مرتبط است .
مسجد فوق یکی از قدیمی ترین ، بزرگترین و بی گمان زیباترین بنای تاریخی فقیه برجسته حضرت آیت الله العظمی حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی در قم است . تاسیس کتابخانه ای در ضلع غربی مسجد ، دیگر یادگاری آن مرحوم فقید است .
این بنای زیبا همه روزه پذیرای جمعیت زیادی از زوار برای برپایی نماز می باشد . مجاورت بارگاه ملکوتی حضرت معصومه (ع)، معماری بی نظیر و تدریس درسهای سنگین حوزه توسط مراجع بزرگ حوزه ، ازجمله عللی است که این مسجد عظیم را حائز اهمیت می کند .
این مسجد بزرگ که امروزه مرکزیت حوزه مقدسه است ، دارای مساحت 12 هزار متر مربع می باشد. در گذشته به دلیل نبودن مکانی مناسب برای برپایی نماز جماعت ، برگزاری مراسم اعیاد ، و فیات و محصور کردن این بارگاه ملکوتی با قبرستانهایی در اطراف آن ، از دیگر انگیزه های دستور ساخت چنین مسجد باشکوهی ، توسط مرحوم آیت الله العظمی حاج آقاحسین طباطبایی بروجردی بود .
گنبد مسجد با مساحتی قریب 1460متر و ارتفاع 24 متر ، گنبد بسیار بزرگی در دنیای شیعه است . کاشی کاری محراب و گنبد که از آثار قدیم کاشی کاری در ایران است خود، میراث فرهنگی امروز است . مرقد مطهر ایشان نیز در ضلع غربی مسجد اعظم بنا بر سفارش و وصیت ایشان واقع شده است . آیت الله علوی بروجردی سبط بزرگوار ایشان در این باره می فرمایند : این مکان قبلاً خانه کوچکی به مساحت 60 متر مربع بود که از مال شخصی آیت الله بروجردی خریداری شده و بعد از مشخص نمودن محل دفن خود ، باقی زمینها را وقف مسجد نمودن د. و همیشه می فرمودند: "ازآنجاکه این مکان راهروی ورود به حرم مطهر است ، مرا در این مکان دفن کنید تا خاک کفش زوار، روی قبر من باشد . "
آیت الله بروجردی بر این باوربودند که "در جوار کریمه اهل بیت (س) باید مسجدی هم شأن مسجد گوهرشاد نسبت به بارگاه حضرت رضا(ع) وجود داشته باشد."
این مسجد امروزه مهمترین مرکز تدریس در حوزه علمیه قم است . جلسه تدریس حسین وحید خراسانی و مکارم شیرازی هر روزه در این مسجد برگزار می‌شود .
امروزه به دلیل طرح‌های توسعه حرم حضرت فاطمه معصومه، مسجد اعظم جزئی از حرم شده‌است .
منبع : پایگاه ویکی شیعه - fa.wikipedia.org - پایگاه تبیان
2920
بیت النور بیت النور
قم - استان قم
سرای «موسی بن خزرج » که حضرت معصومه (س) چند صباحی در آنجا به سر برد ، به مدرسه «ستیه » معروف است . این سرا در محله «میدان میر» وسط شهر قم در یکی از محله های قدیمی بود و عبادتگاه آن حضرت به نام «بیت النور» در وسط آن ، قرار داشت .
موسی بن خزرج پس از رحلت آن بانوی گرانقدر ، محراب ایشان را به همان حال باقی گذارد ، و دیگر نقاط خانه خویش را نیز به احترام ایشان ، مسجد کرد . اصل محراب فاطمه معصومه (س) که در نزد عوام به «تنور» مشهور است تاکنون پابرجاست و مردم از قدیم الایام تاکنون برای تبرک و خواندن زیارت و دعا بدان جا می روند . محراب مزبور که غرفه کوچکی بیش نبوده ، تجدید بنا شده و به صورتی زیبا در آمده است . و در کنار آن ، مدرسه ای برای طلاب علوم دینی ساخته شده که به «مدرسه ستیه » معروف است. نیز در ضلع غربی و و جنوبی آن ، مسجدی بنا گردیده است .
ولادت آن حضرت در روز اول ذیقعده سال ١٧٣ هجرى قمرى در مدینه منوره واقع شده است . دیرى نپایید که در همان سنین کودکى مواجه با مصیبت شهادت پدر گرامى خود در حبس هارون در شهر بغداد شد . لذا از آن پس تحت مراقبت و تربیت برادر بزرگوارش حضرت على بن موسى الرضا (ع) قرارگرفت .
در سال ٢٠٠ هجرى قمرى در پى اصرار و تهدید مأمون عباسى سفر تبعید گونه حضرت رضا (ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون این که کسى از بستگان و اهل بیت خود را همراه ببرند راهى خراسان شدند .
یک سال بعد از هجرت برادر ، حضرت معصومه (س) به شوق دیدار برادر و ادای رسالت زینبی و پیام ولایت به همراه عده اى از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و در هر شهر و محلى مورد استقبال مردم واقع مى شد .
این جا بود که آن حضرت نیز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زینب(س) پیام مظلومیت و غربت برادر گرامیشان را به مردم مؤمن و مسلمان مى رساندند و مخالفت خود و اهلبیت (ع) را با حکومت حیله گر بنى عباس اظهار مى کرد . بدین جهت تا کاروان حضرت به شهر ساوه رسید عده اى از مخالفان اهلبیت که از پشتیبانى مأموران حکومت برخوردار بودند ، سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند، در نتیجه تقریباً همه مردان کاروان به شهادت رسیدند، حتى بنابر نقلى حضرت(س) معصومه را نیز مسموم کردند .
به هر حال ، یا بر اثر اندوه و غم زیاد از این ماتم و یا بر اثر مسمومیت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه (س)بیمار شدند و چون دیگر امکان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را نمود. پرسید : از این شهر«ساوه» تا «قم» چند فرسنگ است؟ آن چه بود جواب دادند، فرمود : مرا به شهر قم ببرید، زیرا از پدرم شنیدم که مى فرمود : شهر قم مرکز شیعیان ما است .
بزرگان شهر قم وقتى از این خبر مسرت بخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند ; و در حالى که «موسى بن خزرج» بزرگ خاندان «اشعرى» زمام ناقه آن حضرت را به دوش مى کشید و عده فراوانى از مردم پیاده و سواره گرداگرد کجاوه حضرت در حرکت بودند، حدوداً در روز ٢٣ ربیع الاول سال ٢٠١ هجرى قمرى حضرت وارد شهر مقدس قم شدند. سپس در محلى که امروز «میدان میر» نامیده مى شود شتر آن حضرت در جلو در منزل «موسى بن خزرج» زانو زد و افتخار میزبانى حضرت نصیب او شد .
آن بزرگوار به مدت ١٧ روز در این شهر زندگى کرد و در این مدت مشغول عبادت و راز و نیاز با پروردگار متعال بود. محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام «بیت النور» هم اکنون محل زیارت ارادتمندان آن حضرت است .
سرانجام در روز دهم ربیع الثانى و «بنا بر قولى دوازدهم ربع الثانى» سال ٢٠١ هجرى پیش از آن که دیدگان مبارکش به دیدار برادر روشن شود، در دیار غربت و با اندوه فراوان دیده از جهان فروبست و شیعیان را در ماتم خود به سوگ نشاند . مردم قم با تجلیل فراوان پیکر پاکش را به سوى محل فعلى که در آن روز بیرون شهر و به نام «باغ بابلان» معروف بود تشییع نمودند .
پس از دفن حضرت معصومه(س) موسى بن خزرج سایبانى از بوریا بر فراز قبر شریفش قرار داد تا این که حضرت زینب فرزند امام جواد(ع) به سال ٢۵۶ هجرى قمرى اولین گنبد را بر فراز قبر شریف عمه بزرگوارش بنا کرد .
منبع : adineayask.ir - hawzah.net - ahlolbait.com -
3040
امامزادگان چهل اختران امامزادگان چهل اختران
قم - استان قم
چهل اختران مقبره جمعی از سادات و امامزادگان واقع در خیابان آذر است که در سابق مرکب از سه بنای چهل اختران ، شاهزاده زید و موسی مبرقع بوده است ولی اکنون از مجموعه نورهای به هم پیوسته آنان تشکیل یافته و زیارتگاهی مشترک را به خود اختصاص داده است . این زیارتگاه در میان مردم به نام " چهل اختران " یا " چهل دختران " شهرت دارد .
در این مکان مقدس ، موسی مبرقع فرزند امام محمدتقی (علیه السلام) از امامزادگان معروف شهر به خاک سپرده شده است . وی نخستین کس از سادات رضویه است که در سال ۲۵۶ هجری قمری (در ۴۲ سالگی) به توصیه امام هادی(ع) روانه قم شده و در خانه ابوخالد اشعری (از اصحاب امام رضا) ساکن می‌شود و در این شهر باقی مانده است تا به ترویج دین بپردازد و پاسخ‌گوی سوالات و شبهات مردم باشد تا جایی که تمام سادات رضویه را از نسل ایشان می دانند .
نقل است ایشان همچون حضرت یوسف(ع) دارای چهره زیبایی بودند تا جایی که هنگام عبور از بازار مردم دست از کسب و کار خود برداشته و به آن حضرت خیره می‌شدند به همین دلیل ، برقع (روی بند) به صورت می‌زدند تا مبادا باعث گناه کسی نشوند ، به همین دلیل به موسی مبرقع(ع) [برقع پوش] معروف شدند .
پس از گذشت چند سال از حضور این امامزاده بزرگوار در قم ، دختر و خواهران ایشان (زینب، ام محمد و میمونه) نیز به قم می‌ آیند و طی ۴۰ سال حضور در این شهر مذهبی ، به طور مرتب به زیارت عمه‌شان حضرت معصومه(س) مشرف می‌شوند و نسبت به بازسازی گنبد و حرم حضرت معصومه(س) اقدام می‌کنند .
امامزاده موسی در سال 296 (هـ.ق) از دنیا رحلت نموده و در منزل خویش مزار کنونیش در مقبره چهل اختران دفن گردیده است . در جوار قبر موسی ، امامزادگانی چون (محمد) و (زینب) دو فرزند بزرگوار موسی مبرقع (ام کلثوم)، (فاطمه)، (بریهه)، (ام سلمه) و (احمدبن محمد بن احمد بن موسی) از نوادگان آن بزرگوار؛ شاهزاده (زیدبن علی) از نوادگان سیدالساجدین (علیه السلام) نیز به خاک سپرده شده اند .
در صحن بزرگ این مجموعه سه زیارتگاه به اسامی امامزاده موسی مبرقع (ع) ، چهل اختران و امامزاده زید (ع) قرار دارد . در بقعه چهل اختران تا هنگام تألیف تاریخ قم به سال 378 هجری قمری چهارده تن از سادات رضویه از خاندان موسی و جعفر و غالباً از طبقه نسوان به خاک سپرده شده بودند . بعد از آن هم از همین خاندان جمع دیگری دفن شده اند . می گویند در این بقعه چهل زن ، چهل مرد و بیست و پنج کودک ، در مجموع صد و پنج نفر ، دفن شده اند .
به نظر می رسد که بنای ساختمان بقعه امازاده موسی مبرقع (ع) از آثار قبل از صفویه باشد . اما اکنون اثری از گذشت زمان بر چهره آن مشاهده نمی شود و در آن عملیات تجدید بنا صورت می گیرد .
تاریخ بنای بقعه چهل اختران سال 950 ه . ق آمده است . بانی آن شاه طهماسب صفوی و اسم معمار هنرمندش " استاد سلطان قمی " از مشاهیر معماری دوره صفویه به شما ر می رود . نام این استاد در زیارتگاه ضبط شده است . در سال 953 ه . ق به دستور شاه طهماسب صفوی سقفی بسیار مرتفع از آجر بر این بقعه زده شد .
بنای امامزاده زید نیز عمارتی است که گنبدی کوچک از آجر به شکل کلاه خود بر فراز آن به چشم می خورد و به سده نهم ه . ق تعلق دارد . این مکان مدفن یکی از نوادگان امام زین العابدین (ع) است .
مجموعه بناهای چهل اختران به شماره 965 به ثبت ملی رسیده است .
منبع : emamzadegan.ir - beytoote.com - abna24.com - صدا و سیمای مرکز قم - دانشنامه اسلامی
3090
امامزاده نورعلی امامزاده نورعلی
قم - استان قم
بقعه امامزاده نورعلی (ع) در بخش کهک شهرستان قم و در روستای سرسبز و خوش آب و هوای کرمجگان واقع شده است . روستای کرمجگان در فاصله 45 کیلومتری جنوب شهر قم قرار دارد. این امامزاده یکی از پر بازدیدکننده ترین امامزادگان استان قم محسوب می شود.
نسب شریف امامزاده نورعلی(ع) روستای کرمجگان با چهار واسطه به امام چهارم، حضرت زین العابدین(ع) منتهی می‌شود. اکثر اجداد او از بزرگان سادات حسینی در طبرستان به شمار می‌آمدند. پسر عموی ایشان امام حسن‌بن‌علی الاطروش، مؤسس دولت علویان در طبرستان است که با اقتدار کامل به مدت پنج سال بر بخش‌های وسیعی از شمال ایران حکومت می‌کرد و بنیانگذار حکومت علوی در آن نواحی بود.
پس از وفات اطروش به سال ۳۰۴ هـ . ق و اختلاف فرزندان او بر سر جانشینی وی، احمد ابوعلی فرزند امامزاده نورعلی(ع) که به صاحب الخال مشهور و در دستگاه اطروش از موقعیت ممتازی برخوردار بود به قم مهاجرت کرد و مورد احترام بزرگان این شهر قرار گرفت و کمی پس از آن نقابت سادات قم به او تفویض شد و فرزندان و نوادگان او در قم از موقعیت فوق‌العاده‌ای بهره‌مند شدند و پیوسته مورد احترام قمی‌ها بودند.
امامزاده نورعلی(ع) که از نخستین سادات اشرفی حسینی مهاجر قم است، از احترام فوق‌العاده‌ای برخوردار و به زهد و تقوی شهرت داشت. پس از مهاجرت فرزند او به قم، احترام ایشان دو چندان شد.
امامزاده نورعلی به دلیل گرمای شدید قم در فصل تابستان به یکی از روستاهای قم (کرمجگان) نقل مکان کرده تا اینکه در قرن چهارم هجری وفات یافته و در روستای کرمجگان به خاک سپرده شد.
یکی از دلایل جذب گردشگران به این امامزاده جاذبه های طبیعی روستای کرمجگان است. کرمجگان روستايي با طبيعت بکر در ارتفاعات قرار دارد. چند قله دو تا سه هزار متري اين روستا را احاطه کرده که ارتفاع زياد از سطح دريا و احاطه شدن توسط کوه‌ها و آب‌هاي زير زميني فراوان باعث سرسبزي و خوش آب و هوايي اين منطقه شده است. ‏
باغ های گردو اطراف امامزاده نورعلی را فرا گرفته است اما در سال های اخیر باغ های امامزاده به سبب استفاده نامناسب بازدیدکنندگان دچار آسیب های فراوانی شده است.
منبع : yjc.ir - mehrnews.com
3900
امامزاده فاضل (ابوالفضل علی) امامزاده فاضل (ابوالفضل علی)
قم - استان قم
بقعه امامزاده ابوالفضل علی معروف به فاضل از نوادگان امام جواد (ع) در بخش کهک شهرستان قم و در ارتفاعات مشرف به روستای بیدهند واقع شده است. این امامزاده در فاصله 40 کیلومتری جنوب شهر قم قرار دارد.
امامزاده فاضل یکی از امامزادگان مورد توجه مردم استان قم است که در مناسبت‌های مختلف، پذیرای خیل عظیم زائران و مشتاقان فرهنگ اهل بیت(ع) می‌باشد.
امامزاده فاضل بر فراز کوه کوچکی مخروطی شکل در بالای روستای بیدهند و مشرف بر آبادی و دره ای پوشیده از درخت قرار دارد.
در طول سال های اخیر این امامزاده توسعه ، فضاسازی و نوسازی شده است. ماه رمضان سال 1390 ضریح مطلای این امامزاده نصب گردید.
منبع : isna.ir - emamzadegan.ir - tabnakqom.ir
2070
قلعه روستای دولت آباد قلعه روستای دولت آباد
قم - استان قم
روستای دولت آباد قلعه ای مسکونی بازمانده از دوره قاجاریه و به نقلی دیگر مربوط به اواخر دوره زندیه است. این روستا تنها روستا در جهان است که ساکنان آن درون قلعه ای تاریخی زندگی می کنند. دور تا دور روستای دولت آباد را دیوارهای خشتی گلی بلند قلعه فرا گرفته که همچنان پابرجا مانده است. این روستا از نوع قلعه روستا محسوب می شود.
قلعه دولت آباد از نوع قلعه های دشتی و جلگه ای است که به صورت مستطیلی ساخته شده و 12 برج استوانه ای دارد که درون آن ها راه پله های مارپیچ برای رسیدن به محل نگهبانی وجود دارد. همچنین درون این برج ها محلی برای استراحت نگهبانان به صورت ماهرانه تعبیه شده است.
عنصر اصلی بنای قلعه خشت و گل است و در طول سالیان با وجود صدماتی که به آن وارد شده همچنان پابرجا مانده است. قلعه دولت آباد یک درب ورودی اصلی دارد که در ضلع جنوبی آن واقع است. این در بزرگ با دو لنگه چوبی عظیم ، پوشیده از ورق های آهنی است که آن را از هجوم آتش و حمله مهاجمان محفوظ می داشت.
این قلعه دری فرعی نیز دارد که در ضلع شمالی واقع شده و برای استفاده در مواقع ضروری ساخته شده بود. بالای این در فرعی اتاقی مشرف به درون و بیرون قلعه قرار دارد که به نظر می آید محل استقرار فرماندهان بوده باشد.
پس از ورودی در اصلی دالانی قرار دارد که دو طرف دالان محل استقرار چهار نگهبان دیده می شود.
همان طور که ظاهر قلعه نشان می دهد ، این قلعه توسط حاکمان محلی برای استقرار نظامیان ساخته شده بود و ورود غیر نظامیان به این قلعه منع می شد. قلعه دولت آباد در دوره قاجار محلی برای محافظت از راه ها و کنترل مردم محلی بوده است. همچنین شاهان و رجال قاجار در گذر از مسیر قم به اصفهان در این قلعه استراحت می کردند.
پس از مدتی با تغییر و تحولاتی که در اوضاع حاکمان محلی به وجود می آید ، این قلعه از حضور نظامیان خالی می شود و دو طایفه بزرگ کوچ نشین علی مردانی و کدخدازاده در این قلعه ساکن می شوند. این دو طایفه تا مدتی رویه کوچ نشینی خود را حفظ کردند و برخی از فصول سال را در مناطق خارج از قلعه چادر نشینی می کردند.
ساکنان روستا ابتدا دور تا دور قلعه خانه هایی ساختند که به لحاظ ساختار شبیه یکدیگر بود و از یک نقشه پیروی می کرد. برخی از این خانه ها هم دو طبقه ساخته شده بود. اصطبل ها هم بخشی از این خانه ها بودند. خانه ها در عین سادگی با محاسبات دقیق طراحی و فرم معماری ایرانی بنا شده اند.
به دلیل امنیت قلعه بعد از مدتی مهاجرانی از شیراز ، اصفهان و لرهای بختیاری به علت تبعید طایفه ای توسط حاکمان یا مهاجرت حاصل از فشار اقتصادی ، ساکنان جدید این قلعه شدند. به سبب این مهاجرت ها خانه های بیشتری ساخته شد و کوچه های تودر تو به وجود آمد که خیابان شمالی جنوبی روستا ، دسترسی به این کوچه ها را آسان می کند.
در آن زمان اطراف قلعه دولت آباد دشت ها و باغ های سرسبز ، قنات ها و نهرها با آب های زلال و روان و رودخانه قمرود که در ضلع شرقی قلعه در اکثر فصول سال پرآب بود ، قرار داشت و جلوه ای زیبا و آباد به این روستا می بخشیدند.
آب مصرفی ساکنان از چاه های کم عمقی که در برخی خانه ها و مسجد روستا حفر شده بود تامین می گردید. همچنین برای ذخیره آب در کنار در ورودی قلعه آب انباری احداث کردند.
در سال های اخیر خشکسالی و بی آبی باعث بیابانی شدن فضای اطراف قلعه شده و کشاورزی و دامداری اهالی روستا نیز محدود شده است. در حال حاضر خانواده های اندکی در این قلعه زندگی می کنند و اکثرشان از کهنسالان و میانسالان هستند. جوانان به علت خشکسالی و بیکاری به شهرها کوچ کرده اند. اما همچنان زندگی درون این قلعه ی تاریخی به شیوه ای سنتی جریان دارد. یک مغازه و مسجدی قدیمی درون این قلعه برقرار است و کشاورزان به کشت محصولات کم آب نظیر گل سرخ ، زعفران ، گندم و جو می پردازند.
رو به روی در اصلی قلعه مجموعه ای از خشت و گل وجود دارد که ابتدا کاروانسرا بوده و به عنوان شترخان هم شناخته می شود و بعدها تغییر کاربری داده است. همچنین آسیاب و آب انبار مجاور قلعه در فهرست آثار ملی ثبت شده اند.
بارگاه امامزاده ساریه خاتون ، مقبره درگذشتگان و شهدای روستای دولت آباد در کنار امامزاده ، خارج از قلعه در این روستا قابل مشاهده است و هرساله مراسمات مهم مذهبی در این مکان برگزار می گردد. به ویژه آیین نخل گردانی از سنت های بسیار قدیمی روستای دولت آباد است که هرساله برای عزاداری امام حسین(ع) برقرار می شود. نخل از ابعاد بزرگی برخوردار نیست و بخش پایین نخل که همانند تابوت است دارای 140 سال قدمت است اما بخش بالایی نخل دارای چوب های نو تر می باشد.
مسکونی بودن این قلعه تاریخی ، آثار تاریخی اطراف آن و طبیعت روستای دولت آباد آن را مستعد روستاگردی و بوم گردی کرده است ، آماده سازی زیرساخت ها ، حفاظت از قلعه و حضور گردشگران می تواند موجب رونق دوباره ی روستای دولت آباد شود.
عملیات مرمت قلعه تاریخی دولت آباد در سال 1396 از سوی سازمان میراث فرهنگی آغاز شده است. لازم به ذکر است این اثر در سال 1391 با شماره ثبت30533 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع : مستند دولت آباد : تهیه شده توسط علی جهانی
chtn.ir - isna.ir - shafaqna.com
3800
عمارت قاضی بالا (خانه وفایی) عمارت قاضی بالا (خانه وفایی)
قم - استان قم
عمارت قاضی بالا یا خانه تاریخی وفایی در میان باغی مصفا و در کنار نهری پرآب واقع شده است. این خانه تاریخی در روستای قاضی بالا یا قاضی علیا در بخش خلجستان و در حدود 40 کیلومتری غرب قم قرار دارد.
با توجه به ساختار، تزئینات و مصالح بکار رفته، قدمت این عمارت را می‌توان به دوره اواخر قاجار نسبت داد. عمارت قاضی بالا در 22 اردیبهشت 1391 با شماره 30534 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این خانه اربابی در دو طبقه و به شکل شرقی- غربی و با ابعاد25/23×80/18متر ساخته شده است. باز بودن تمام فضاهای ساختمان به‌ویژه طبقه اول به باغ های اطراف و گردش نسیم و باد خنک در ساختمان و وجود دو مقرنس گچی که با وجود تخریب، زیبایی کم‌نظیر خود را حفظ کرده‌اند، می‌تواند از ویژگی‌های خاص این اثر محسوب شود.
خانه تاریخی وفایی جزو آثار تاریخی کمتر شناخته شده ی استان قم است که در کنار جاذبه های طبیعی روستای قاضی بالا قرار گرفته است. این اثر در طول سالیان دچار آسیب ها و تخریب های جدی شده است. به همین علت مرمت و بازسازی این اثر در برنامه های ضروری سازمان میراث فرهنگی قرار گرفته و طرح مرمت عمارت قاضی بالا در مراحل اجرایی است.
منبع : chtn.ir - isna.ir
2870
کاروانسرای حوض سلطان کاروانسرای حوض سلطان
قم - استان قم
کاروانسرای حوض سلطان یا رباط حوض سلطان ، کاروانسرایی به جا مانده از دوره قاجار است که در مسیر جاده قم تهران (اتوبان خلیج فارس) واقع شده است. این کاروانسرا در 15 کیلومتری شمال شرقی دریاچه نمک حوض سلطان قرار دارد و در کنار یک کاروانسرا متعلق به دوره صفویه در دشت‌های جنوبی کوهمره ، در دوره ناصرالدین شاه قاجار احداث گردید.
کاروانسرای حوض سلطان بنایی آجری است که بر روی پایه ای سنگی استوار شده است. تنها مدخل کاروانسرا به صورت پیش خوانی دربرابر حیاط اصلی قرار می گیرد . از آنجا می توان وارد دروازه اصلی کاروانسرا شد . درطرفین این دروازه اتاق هایی برای نگهبانان و دوقهوه خانه وجود دارد. حیاط اصلی با قرینه سازی کامل ، شامل ایوان هایی است که در دیگر کاروانسراها مشاهده می شود .
در کنار ایوان ها ، راهروهایی وجود دارد که به اصطبل ها راه دارد . در کناریکی از ایوان ها پلکانی به طرف بالاخانه می رود . پشت سراین ایوان ها تالاری وجود دارد که هوایش به وسیله چهارتنوره ، مطبوع و خنک می شود.
اصطبل مرکب از دهلیز وسیعی درگوشه شمال شرقی است که به یک تالار ستون دار منتهی می شود.
کاروانسرای حوض سلطان آب انباری دارد که محل ذخیره آب مورد استفاده روزانه بوده است. اطراف حیاط نیز اتاق های آجری با ازاره ها یی از سنگ سفید آهکی وجود دارد. جلوی کاروانسرا حیاط دیگری با طاق نما دیده می شود . پیش از حیاط اصلی مکانی است که هنگام وزش غبار و بادهای سوزان ، کاروانیان با اقامت درآن محفوظ می ماندند .
اطراف کاروانسرا طاق نماهایی وجود دارد که اسب سواران از آن استفاده می کردند . درسمت جنوب نیز چند اتاق ساخته شده که دیوارشان به دیوار کاروانسرای قدیمی صفویه چسبیده است.
در گوشه جنوب غربی پیشخوان ، یک حمام ، مرکب از یک اتاق بزرگ و دو اتاق کوچک قرار دارد. اتاق بزرگ تر به عنوان رخت کن و سربینه به کار می رفت . یکی از دو اتاق کوچک برای شستشو بود و اتاق دوم حوضچه ای برای آب تنی داشت . کوره حمام در زیر این مجموعه قرار دارد. این کاروانسرا مدت زیادی دایر نبود و به سبب ایجاد دریاچه حوض سلطان راه عبور ازآن مسیر مسدود شد و به سرعت متروک گردید.
این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ باشمارهٔ ثبت ۷۶۹۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع : wikipedia.org - tebyan.net
3420
کاروانسرای سنگی محمدآباد کاروانسرای سنگی محمدآباد
قم - استان قم
کاروانسرای سنگی محمدآباد که در متون تاریخی از آن به عنوان کاروانسرای دیر کاج یاد شده است ، در فاصله 48 کیلومتری شمال شرقی قم و در نزدیکی روستای محمدآباد کاج در منطقه قمرود واقع شده است. این قلعه در نقطه ثقل راه های تاریخی قم به ری و ساوه و درحال حاضر جاده قم-گرمسار قرار دارد.
کاروانسرای سنگی محمدآباد قدمتی مربوط به دوره سلجوقی دارد. با توجه به شواهد معماری و منابع تاریخی ، این کاروانسرا در نیمه اول قرن ششم هجری قمری مصادف با زمان فرمانروایی سلطان سنجر سلجوقی احداث شده است. بقایای قلعه گلی محمدآباد با قدمت دوره اشکانی بر روی تپه ای در کنار این کاروانسرا دیده می شود.
کاروانسرای محمدآباد در منطقه تاریخی قمرود واقع شده و یکی از 93 آثار تاریخی فرهنگی منطقه قمرود است. قدمت منطقه قمرود به سال های پیش از میلاد برمی گردد و آثار دوره های تاریخی مختلف به طور پراکنده در منطقه مشاهده شده است.
این محل در طول تاریخ جزئی از قلمرو قم محسوب می شد و در طی قرون و اعصار مختلف منزلگاه مهمی بر سر راه های قم به ری ، قم به ورامین و ساوه به طرف خراسان (مسیر جاده بزرگ خراسان) و برعکس بوده است. موقعیت آن در حاشیه کویر به گونه ای بود تا کاروانیان علاوه بر استفاده در مسیر شمال به جنوب در مسیر شرق به غرب نیز از آن استفاده می کردند.
وجود بقایای قلعه گلی محمدآباد بر فراز صخره ای طبیعی در 30 متری شمال کاروانسرا با قدمت دوره اشکانی نشانگر قدمت و موقعیت سوق الجیشی و ارتباطی این مسیر از دوران باستان است.
کاوشگران قلعه گلی محمدآباد معتقدند با افزایش جمعیت و همزمان با دوران رونق و آبادانی این قلعه در دوران سلجوقی کاروانسرای سنگی احداث گردید و تمام این محل به صورت یک شهر یا آبادی بزرگ از وضعیت اقتصادی قابل توجهی برخوردار بوده است.
این محل و مسیر در تمام دوران اسلامی تا پایان عصر صفوی کماکان راهی معتبر و مورد استفاده بود ولی بعد از تغییر مسیر راه قم به ری در عصر قاجار و استفاده از راه دوم ، این راه و این کاروانسرا به تدریج متروک گردید.
کاروانسرای دیرکاج با فرمی مستطیلی و پلانی چهار ایوانی حیاط دار به گروه کاروانسراهای مناطق مرکزی ایران تعلق دارد. کاروانسرا دارای دو حیاط است. حیاط اول که در شرق واقع گردیده فاقد حجره ها و تاسیسات جانبی است و احتمالا برای نگهداری احشام و ستوران مورد استفاده بوده است.
ورودی حیاط دوم که بخش اصلی کاروانسرا است در جبهه غربی حیاط اول تعبیه گردیده است. با سردری بلند و دو طبقه که دارای طاق نماهای تزئین شده آجری در جانبین است. طبقه فوقانی سردر احتمالا محل استقرار کاروانسرا سالار بوده است.
دالان مستطیل شکل ، راهروی اتصال دو حیاط است که ایوان جنوبی بنای اصلی نیز محسوب می شود.
ایوان جبهه غربی بنا (درست رو به روی ورودی) وسیع تر از سایر ایوان های است و در جانبین دارای فضاهای متفاوت و ویژه ای است. یکی ساختمان دو طبقه کنج شمال غربی است که با اتاق های مجلل و خوش منظر که جایگاه ویژه افراد خاص بوده و دیگری فضای مستطیل شکل طبقه همکف که احتمالا اصطبل اختصاصی بزرگان ساکن در طبقه فوقانی بوده است.
برخلاف شکل مرسوم کاروانسراهای دوره های بعدی ، کاروانسرای دیرکاج مانند اغلب کاروانسراهای عصر سلجوقی فاقد اصطبل در پشت حجره ها و گرداگرد صحن است.
حصار کاروانسرا با عظمتی چشم گیر با لاشه سنگ پوزه کوه و ملاط گچ و آهک و قطری نزدیک به سه متر ارتفاعی دو برابر تاسیسات داخلی گرداگرد بنا را در برگرفته و دارای چهار برج نیم دایره در گوشه ها و سه برج پشتیبان در میان اضلاع شمالی ، جنوبی و غربی است.
مصالح ساختمانی کاروانسرای محمدآباد لاشه سنگ های کوه های همجوار است که تماما در حصارها ، برج ها ، پی اتاق ها ، حجره ها و جرز رواق ها به کار رفته است. طاق های بیضوی و آهنگ اتاق ها ، رواق ها و ایوان ها با استفاده از آجر است. از شواهد موجود پیدا است که تعمیرات متعددی طی قرون و اعصار در این کاروانسرا صورت گرفته است.
طرح مرمت کاروانسرای سنگی محمدآباد سال 1396 توسط سازمان میراث فرهنگی آغاز شد. کاروانسرای سنگی به همراه قلعه گلی محمدآباد با توجه به موقعیت جغرافیایی مناسب ، قابلیت تبدیل شدن به منطقه گردشگری را دارا هستند.
منبع : مقاله کاروانسرای دیرکاج (نویسنده : کاظم عرب)
isna.ir
2020
قلعه گلی محمدآباد قلعه گلی محمدآباد
قم - استان قم
قلعه گلی محمدآباد کاج در 50 کیلومتری شمال شرقی قم، شمال روستای محمدآباد کاج، بر کناره جاده و در کنار کاروانسرای سنگی محمدآباد واقع شده است. این قلعه در نقطه ثقل راه های تاریخی قم به ری و ساوه و درحال حاضر جاده قم-گرمسار قرار دارد.
قدمت این بنای خشتی به دوره اشکانی برمی گردد و تا دوره صفویه مورد استفاده بوده است. این قلعه در منطقه تاریخی قمرود واقع شده و یکی از 93 آثار تاریخی فرهنگی منطقه قمرود است. قدمت منطقه قمرود به سال های پیش از میلاد برمی گردد و آثار دوره های تاریخی مختلف به طور پراکنده در منطقه مشاهده شده است.
دیوار خشتی ضخیم به جا مانده از این قلعه بر روی تپه ای قرار دارد. این دیوار قطور و بلند همچنان سرپاست و تا پشت قلعه و گرد شارستان ادامه دارد.
پشت دیوار، ورودی قلعه است که به اتاق‌هایی با سقف طاقی شکل منتهی می‌شود. سمت راست، شکافی به راهی است که فروریخته و مقصد آن مشخص نیست و سمت چپ به سرایی دیگر می‌رسد.
برجی بر کناره قلعه ایستاده است و بر بالای تپه‌ی به جا مانده از قلعه ظرافت‌های بیشتری پیدا می‌شود: طاقی که با خشت‌های کهن اشکانی بنا شده است هنوز سالم و سرپاست و در کنارش گوشواری گلی با ظرافتی دیدنی خودنمایی می‌کند. در میانه قلعه چاهی با عمق سی متری یا بیشتر هست که در میانه بیابان خشک اطرافش هنوز از پس سالها، آب هم دارد و در ضلع دیگر قلعه ردی از سقفی دیرین با قوسی شگفت به جای مانده است.
به طور کلی قلعه گلی محمدآباد به سه بخش تقسیم می شود. 1)بخش اصلی ، ارگ مرکزی یا حاکم نشین 2)بخش شارستان که معمولا نظامی ها و افراد متمول تر در آن ساکن می شدند 3)بخش خارجی که برای اسکان عامه مردم و فضاهای خدمات عمومی کاربرد داشته است.
قلعه گلی محمدآباد در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و در گذشته به لحاظ موقعیت جغرافیایی برای مسافران بسیار حائز اهمیت بوده است. در حال حاضر نیز در کنار شاهراه مواصلاتی قرار دارد و کاروانسرای سنگی محمدآباد نیز در نزدیکی این قلعه است و این منطقه می تواند به منطقه گردشگری تبدیل شود.
این قلعه از معدود قلعه های خشتی این منطقه است و به این دلیل که از دوره اشکانی آثار چندانی در ایران و جهان وجود ندارد ، می‌توان با مطالعه و بررسی و کاوش این قلعه اطلاعات بسیار ارزشمندی از معماری و فرهنگ دوره اشکانی دریافت کرد.
برنامه مستندنگاری، ساماندهی و کاوش قلعه‌گلی محمد آباد قمرود با هدف تدوین طرح جامع پژوهش، حفاظت و مرمت در سال 1395 آغاز شد. فاز نخست این طرح با هدف تعیین عرصه و حریم حفاظتی انجام شد.
در اطراف قلعه گلی بقایای ظروف شکسته و کاشی های لعاب دار فراوان دیده می شود. طی کاوش ها آثار اجاق و سفال های دوره تاریخی مشاهده است.
منبع : irna.ir - qom.irib.ir - masoudborbor.com
2060
قلعه مظفر آباد قلعه مظفر آباد
قم - استان قم
قلعه مظفرآباد یکی از قلعه های تاریخی استان قم است که قدمتی مربوط به دوره قاجار دارد و در منطقه قمرود واقع شده است.
به طور کلی منطقه قمرود جزو مناطقی در استان قم است که سکونت گاه و محل تردد انسان ها در سال های پیش از میلاد بوده است و آثار تاریخی متنوعی در دوره های تاریخی مختلف (به صورت پراکنده در منطقه) را شامل می شود.
قلعه مظفرآباد از آثار میرزا نظام غفاری معروف به مهندس الممالک و به نام يکي از پسران اوست. مهندس الممالک از نخستین تحصیل‌کرده‌های ایران در فرانسه و از رجال مهم دوره قاجار بود که در زمان سلطنت مظفرالدین شاه،‌بعنوان وزیر تجارت در دربار حضور داشت. او همچنین در ضلع شرقی قلعه کهنه قمرود ، محل زندگی برای خانواده خود ساخته بود که در حال حاضر قسمت هایی از آن به جا مانده و در روستای قمرود قرارد دارد.
قلعه مظفرآباد دارای پنج برج است که چهار برج آن در چهار گوشه و یک برج در میانه ضلع شرقی قرار دارد. در قلعه به سمت غرب باز می شود و دارای یک حیاط مرکزی است که در چهار طرف، حجره هایی با یک ایوان به عرض بیش از یک متر قرار دارد. کنار در ورودي نيز حمامي ساخته بودند.
این اثر در تاریخ ۱۶ شهریور ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۰۹۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع : qommiras.ir - aparat.com - wikipedia.org
2590
قلعه قمرود قلعه قمرود
قم - استان قم
یکی از قلعه های تاریخی استان قم قلعه قمرود است که در فاصله 27 کیلومتری مرکز شهر قم در حاشیه قمرود، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان قم، ‌در شمال کوه سفید قرار دارد.
به طور کلی منطقه قمرود جزو مناطقی در استان قم است که سکونت گاه و محل تردد انسان ها در سال های پیش از میلاد بوده است و آثار تاریخی متنوعی در دوره های تاریخی مختلف (به صورت پراکنده در منطقه) را شامل می شود.
قمرود دارای دو قلعه قدیمی و جدید است که در حال حاضر به دلیل گسترش روستای قمرود رو به ویرانی رفته اند و تنها قسمت‌هایی از این دو قلعه به جای مانده است.
قدمت قلعه قدیمی به دوران صفویه و یا قبل از آن باز می‌گردد که متاسفانه اکنون به صورت باربند و یا آغل گوسفند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
قلعه دوم را که در ضلع شرقی قلعه قدیمی واقع شده،‌میرزا نظام غفاری معروف به مهندس الممالک بنا کرده است. وی از نخستین تحصیل‌کرده‌های ایران در فرانسه و از رجال مهم دوره قاجار بود که در زمان سلطنت مظفرالدین شاه،‌بعنوان وزیر تجارت در دربار حضور داشت.
بنا بر متون تاریخی او این قلعه را در دو طبقه با بادگیر و حوضخانه برای سکونت خانواده و اطرافیان خود در کنار قلعه قدیمی ساخته بوده است.
همچنین مهندس الممالک قلعه مظفرآباد که در 5 کیلومتری قمرود قرار دارد را برای پسر خود ساخته بود.
منبع : yjc.ir - qom.ir
1550
قره تپه قمرود قره تپه قمرود
قم - استان قم
قره تپه قمرود یکی از محوطه های تاریخی استان قم است که با قدمتی مربوط به هزاره چهارم تا ششم پیش از میلاد شناسایی شده است.
کاوش ها در تپه قمرود از سال 1372 آغاز شد و اکنون آثار مکشوفه از این تپه در موزه ملی ایران نگهداری می شود.
این اثر در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاوش های باستانی تپه قمرود به سرپرستی استاد میرعابدین کابلی باستان شناس صورت گرفته است و کتابی هم توسط ایشان در این زمینه به نام "کاوش های قره تپه قمرود" در سال 1394 منتشر گردید.
با توجه به کاوش ها ، منطقه قمرود محل زندگی انسان ها یا محل تردد آن ها در هزاره های پیش از میلاد بوده است. منطقه شامل دو بخش است که به وسيله رودخانه قمرود به دو بخش تقسيم شده است . عموماً ساحل راست يا بخش شرقي را قمرود و بخش غربي را البرز مي نامند . رونق این دو بخش به لحاظ سکونت مردم در طول تاریخ متغیر بوده است. به همین دلیل محوطه ها و آثار شناسايي شده در کل منطقه پراکنده است.
گروه باستان شناسي منطقه قمرود درسال 1367 نخستين گام را براي شناسايي منطقه برداشت . اين برنامه در پنج سال در طي فصل پاييز يا بهار صورت گرفت ومنجر به شناسايي 93 اثر فرهنگي شد که کهن ترين آنها به دوره فرا پارينه سنگي وجديدترينشان به عصر قاجار تعلق دارد . اين آثار درمجموع عبارت اند از تپه ها، محوطه ها، قلعه ها ، کاروانسراها ، پل ها ، بندها و ميل ها.
منبع : irna.ir - old.qomchto.ir - wikipedia.org
1330
تپه صرم تپه صرم
قم - استان قم
یکی از مهم ترین محوطه های عصر آهن (هزاره اول پیش از میلاد) منطقه فلات مرکزی، تپه صرم است. این تپه در حدود 16 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان قم در بخش کهک در حد فاصل دو روستای خورآباد و صرم قرار دارد.
تپه صرم در سال 1380 به صورت تصادفی کشف می شود و تا کنون 6 فصل کاوش در این تپه تاریخی صورت گرفته است.
تپه باستانی صرم در واقع یک گورستان از عصر آهن است که متعلق به هزار و 500 سال قبل از میلاد می باشد. آریایی هایی که در سال های پیش از میلاد(همزمان با عصرآهن) وارد فلات ایران شدند ، فرهنگ جدیدی آورده و گورستان های خود را جدای از محل زندگی خود ایجاد کردند. در حالی که تا قبل از آن مردم بومی اموات را در زیر بناهای مسکونی دفن می کردند.
در گذشته هدایا و نذوراتی در گورستان ها همراه با اموات دفن می کردند که این هدایا و نذورات در گورستان های مناطق مختلف کشور متفاوت است. در این گورستان، ظروف سفالی خاکستری ، لاوک ها (ظرف چوبین بزرگ و مدّور دارای لبه ای کوتاه )، لیوان ها، فنجان ها و خمره ها ، لوازم آرایشی ، مقداری اشیای فلزی شامل زیور آلات مفرغی و ادوات جنگی همراه با اموات به خاک سپرده شده است. هدایا و میزان آن تا حدودی به وضعیت اقتصادی و جنسیت فرد متوفی بر می‌گردد که کاوش‌ها به جمع آوری اطلاعات مختلف از نوع وضعیت اجتماعی و باورهای این دوران کمک شایانی می‌کند.
سفال های کشف شده در تپه صرم شباهت زیادی با سفال های قلی درویش دارد و یکی از ویژگی های سفال های عصر آهن، رنگ خاکستری آنها ست که در این دوره بیشتر با فرم بازی می کردند و فرم های متنوعی از سفال در این مکان شناسایی شده است و نقاشی ندارند.
این گورستان به طور تقریبی 600 سال مورد استفاده بوده و به همین جهت تدفین های متعددی وجود دارد که روی هم قرار گرفته اند. وسعت این گورستان به بیست و دو هزار متر مربع می رسد.
بافت خاک تپه صرم، بافت شنی ماسه ای است و دارای درصد بالای آهک است، باعث خورندگی اسکلت ها می شود و اسکلت ها به صورت کامل به دست نمی آید، اما تحقیقات نشان داده است که شیوه های تدفین اموات به شکل خاص است و اموات به صورت جمع شده تدفین می شدند. این اسکلت ها مربوط به سه هزار و 500 سال پیش است.
طبق کاوش های صورت گرفته ، تدفين ها همگي به شيوه جنيني يا خوابيده به پهلو با دست و پاهايي جمع شده صورت گرفته است. در خاکسپاري مردگان باستاني در صرم جهت و سمت خاصي رعايت نشده است و جهت تدفين ها از شمال شرقي تا شمال غربي ادامه دارد، اين اجساد به احتمال بسيار زياد رو به آفتاب دفن شده اند يعني با توجه به جهتي که خورشيد در ساعت فوت او داشته او را به همان سمت خورشيد دفن مي کردند.
یکی دیگر از ویژگی منحصر به فرد گورستان تپه صرم، گونه های معماری قبور است که در هیچ جای ایران به این تعداد شناسایی نشده است، به طوری که تا کنون 12 مدل گور شناسایی شده است.
گورهای توده خشتی یکی از انواع گورهاست که به صورت نامنظم ایجاد می شود و در زیر آن فرد دفن شده و تدفین های دیگر پیرامون آن گور صورت می گیرد که این روش در مورد بزرگ یک خانواده و سایر اعضا صدق می کند.
یک چینه خشتی، دو چینه خشتی، چهار چینه خشتی و تدفین با پلان چلیپایی از جمله انواع تدفین هایی است که برای اولین بار در تپه صرم به دست آمده است.
این محوطه در تاریخ 29 تیر ماه 1378 ش با شماره 2344 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع : qom3002.blogfa.com - mehrnews.com - shabestan.ir - tnews.ir
2090
کاروانسرای سنگی علی آباد کاروانسرای سنگی علی آباد
قم - استان قم
کاروانسرای سنگی علی آباد که به آن قلعه علی آباد نیز گفته می شود با قدمتی مربوط به دوره سلجوقی در جاده قدیمی قم – ری و نزدیکی روستای علی آباد قم قرار گرفته است. این بنای تاریخی در مسیر شاهراه اصلی شمال شرقی به جنوب غربی ایران قرار دارد و در گذشته موقعیت جفرافیایی ویژه ای برای تردد مسافران بوده است.
این بنای سنگی در زمان صلح به عنوان کاروانسرا و در زمان جنگ، دژی نظامی به شمار می رفت. پس از پیمودن مسیری 35 کیلومتری از جاده قم - ری در جوار روستای علی آباد و در گردنه علی آباد ، کاروانسرای سنگی را می توان مشاهده کرد. بالای گردنه نیز میل تاریخی سلجوقی دیده می شود.
طبق کاوش های انجام شده مصالح مهم این بنای تاریخی را سنگ لاشه ها و ملاط آن را گل، آهک و گچ زبر تشکیل می دهد که در استحکام بنا نقش مهمی داشته است همچنین برای تزئین بخش هایی از قلعه سنگی می توان خشت های خام و آجر را نیز مشاهده کرد.
قلعه سنگی علی آباد دارای 7 برج به بلندای 10 تا 14 متری از سطح زمین است که برای جلوگیری از رانش دیواره ها بنا شده است و در گذشته به عنوان دیده بانی و محل حفاظت از کاروانسرا مورد استفاده قرار می گرفته است.
کاروانسرای علی آباد به صورت چهار ایوانی با دیوارهایی به ضخامت دو تا سه متر دارای حیاطی مرکزی و حجره های مختلف است که طول هر ضلع این بنا بیش از 67 متر است و در داخل سازه، هر یک از استطبل های نگهداری از حیوانات دارای 10 متر عمق هستند.
کاروان سرا مشتمل بر 31 اتاق است، اتاق هایی که مستقیما با هوای آزاد ارتباط دارند و برای قرار دادن توشه و بار مسافران است. اتاق هایی هم در مدخل سمت چپ کاروانسرا برای مهمانان ویژه ساخته شده بود.
با توجه به کشف چند سکه مغولي از سده هاي 7 و 8 هـ ق، ‌احتمال مي رود باني اين کاروانسرا غازان خان(694هـ. ق) و حتي تاريخ ساخت کاروانسرا مقدم بر حکومت پادشاه مغول باشد.
این اثر در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۳۸۲۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میل سلجوقی نیز که روزگاری راهنمای کاروان های کویر و جهت یاب برای آن ها بوده است از دور خود نمایی می کند و بالای گردنه علی آباد و بر فراز کوه قرار دارد.
منبع : isna.ir - afracamp.ir - wikipedia.org
2840
چهار طاقی نویس چهار طاقی نویس
قم - استان قم
چهار طاقی یا آتشکده نویس در 100 کیلومتری قم و 2/5 کیلومتری غرب روستای نویس در بخش خلجستان استان قم واقع شده است. این بنای باستانی در دامنه بلندی های دشت برزو (ارتفاعات غربی روستای نویس) قرار دارد و به همین دلیل آتشکده یا چهار طاقی برزو نیز خوانده می شود. محلی ها نیز از این بنا به عنوان چهار طاقی نام می برند.
چهارطاقی نویس از نمونه های اولیه چهارطاقی های منفرد دوره ساسانی است که در ابعادی کوچک و محلی برپا شده و تا اوایل دوره اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است. برخی کارشناسان هم قدمت بنا را به دوره ی پارت ها نسبت می دهند. چهارطاقی های منفرد در ایران معمولا کاربرد آتشکده و تقویم فصول را داشته اند.
آتشکده نویس با شکل متقارن چهار وجهی و با قاعده مربع است. بنا از چهار پایه با چهار طاق تشکیل شده که گنبدی به واسطه چهار فیلپوش بر روی آنها ساخته شده است. مصالح بنا منحصراً عبارت است از قلوه سنگ و لاشه‌سنگ‌های بدون تراش با ملات گچ. چهار سوی بنا، چشم‌اندازی باز و بدون هیچگونه در یا پنجره و مانعی است.
آتشکده نویس در طول تاریخ آسیب های زیادی دید و سازمان میراث فرهنگی استان قم نمای جنوبی و طاق های آسیب دیده آن را مرمت کرده است. محوطه پیرامون بنا را زمین‌های زراعی و املاک شخصی در برگرفته که نشانه و شواهدی از وجود آثار و سازه‌های باستانیِ دیگر در اطراف آن دیده نمی‌شود.
تحقیقات نشان می‌دهد که در چهارطاقی نویس نیز همچون دیگر چهارطاقی‌های منفرد ایران و از جمله چهارطاقی مشهور نیاسر، ملاحظات تقویمی و تناسب با نقاط طلوع خورشید به هنگام اعتدالین و نیز انقلاب‌های تابستانی و زمستانی بکار بسته شده است. محور و ساختار بنا و نسبت اندازه طول پایه‌ها به فاصله میان آنها و زاویه‌های منتج شده از آن با توجه به ارتفاع افق محلی به گونه‌ای است که در هنگام‌‌هایی از سال، پرتوهای خورشید در راستاهای سنجیده شده‌‌ای از بنا می‌تابند و از روزنه‌های میان پایه‌ها دیده می‌شوند.
این اثر در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۲۱ با شماره ثبت ۳۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منبع : ghiasabadi.com - iran-newspaper.com
2370
دریاچه حوض سلطان دریاچه حوض سلطان
قم - استان قم
دریاچه نمکی حوض سلطان در ۴۰ کیلومتری شمال شهرستان قم و ۸۵ کیلومتری جنوب تهران واقع شده است و در حاشیه اتوبان قم به تهران با سپیدی نمک هایش دیده می شود. این دریاچه که به دریاچه ساوه قم و دریاچه شاهی هم معروف است به مساحت تقریبی ۲۴۰ کیلومتر مربع در شمال شرق شهرستان قم واقع شده است.
دریاچه حوض سلطان بسته به اینکه در چه زمانی از سال باشیم و میزان بارندگی چقدر باشد ظاهری متفاوت به خود می گیرد به طوری که در فصل های بی باران در آن آب چندانی وجود ندارد و کف نمکی اش کاملا مشخص است اما در فصل زمستان آب، کف دریاچه را فرا می گیرد. دریاچه در واقع دو چاله جدا از هم است که به چاله غربی حوض سلطان و به چاله شرقی حوض مره می گویند. این دو چاله با یک آبراه به هم راه دارند هر وقت بارندگی زیاد می شود اول حوض مره مملوء از آب می شود و آب اضافه سرریز شده و به چاله حوض سلطان می رود.
این دریاچه با سطح صیقلی خود عنوان بزرگترین آینه طبیعی ایران را به خود اختصاص داده است.در این دریاچه می توانید شاهد انعکاس تصویر آسمان در زمین باشید. در اوقاتی که آب کمی در دریاچه وجود دارد گردشگران به پیاده روی های طولانی و لذت بخش در کف دریاچه می پردازند.
بهترین زمان برای بازدید از این منطقه اوایل بهار و یا اواسط پاییز است زیرا آب و هوای کویر در تابستان ها به شدت گرم و در زمستان ها سرد است.
دریاچه حوض سلطان در اثر ساخت جاده شوسه تهران قم در سال 1883 میلادی تشکیل شده و چون بازمانده دریای بزرگ ساوه است به آن دریاچه ساوه هم می گویند. این دریاچه از رودهای زیادی مثل رودشور تغذیه می شود و هر سال نمک زیادی از آن گرفته می شود برای همین در میان دریاچه، جاده خاکریزی وجود دارد که از آن عبور و نمک را استخراج می کنند. اما خودرو ها هم برای عبور، از روی همین جاده می گذرند تا در باتلاق فرو نروند.
هر چند در محاوره‌ها و حتی بسیاری متون کارشناسی لفظ دریاچه حوض سلطان متداول شده اما برخی کارشناسان معتقدند در واقع حوض سلطان یک تالاب است. یکی از پنج تالاب استان قم که به تائید کنوانسیون بین‌المللی رامسر رسیده است. در محل حوض سلطان سطح ایستایی آب صفر است و در واقع می‌شود گفت که این منطقه یک ابر چشمه است.
گونه های جانوری گوناگونی نیز در این منطقه زندگی می کنند. انواع کبوتر ، پرندگان مهاجر نظیر هوبره ، غاز خاکستری، آنقوت، لک لک، انواع عقاب و غیره را می‌توان از جمله پرندگانی هستند که در این منطقه دیده شده اند.
پستاندارانی نیز از قبیل خرگوش، موش صحرایی، روباه و گاهی آهو هم دیده می‌شوند. در میان خزندگان منطقه حضور مارها و سوسمارها که در کنترل بیولوژیک آفات نقش دارند، بارز است. انواع عنکبوت، رتیل، موریانه و مورچه‌های کمیاب در اطراف دریاچه گسترده هستند.
یکی دیگر از ویژگی های جالب این دریاچه وجود بیش از ۲۴۰ گونه از ریز موجودات هوازی در دریاچه هست موجوداتی مثل جلبک‌ها و باکتری‌ها که از شرایط ژنتیک خاصی برخوردارند و حتی می توانند در این شرایط خیلی شور به زندگی ادامه بدهند.برخی باکتری‌ها، جلبک‌ها و لجن‌های این تالاب ارزش دارویی یا صنعتی دارند.
منبع : eligasht.com - mehrnews.com
2180
دانشنامه
گردشگری پایدار _ Sustainable Tourism _ به این معناست که صنعت گردشگری در عین سوددهی اقتصادی و اجتماعی ، کمترین تاثیر مخرب را بر تاریخ و فرهنگ جامعه میزبان و همینطور محیط زیست داشته باشد و در حفظ و بهبود وضع آن تلاش کند .
طراحی سایتطراحی سایتسایت سازسایت سازفروشگاه سازفروشگاه ساز